تاندر بال (1965): ماجرای باند در اعماق دریا
در اواخر سال 1965، فرنچایز جیمز باند با فیلم تاندر بال (Thunderball) به اوج تازهای رسید. این پدیده جاسوسی به کارگردانی ترنس یانگ ساخته شد و چهارمین فیلم رسمی از مجموعه باند بود که با فرمت عریض پاناویژن فیلمبرداری شد. این فیلم جایگاه شان کانری را به عنوان 007 برای همیشه تثبیت کرد.
بازیگران درخشان دیگری نیز در کنار او بودند: کلودین اوژه در نقش دومینو، آدولفو چلی در نقش شرور امیلیو لارگو، لوسیانا پالوتزی در نقش مرگبار فیونا وولپه و البته چهرههای آشنایی چون گای دولمن و ریک ون ناتر.
ژانر فیلم جاسوسی-اکشن است و داستان آن باند را به باهاما میبرد تا دو کلاهک هستهای ربودهشده ناتو را که توسط سازمان اسپکتر گرو گرفته شدهاند، بازگرداند. اکران فیلم در دسامبر 1965 (ابتدا در توکیو و سپس در آمریکا و بریتانیا) آغاز شد و درست پس از موفقیت گلدفینگر آمد. در واقع تاندر بال قرار بود یک نمایش “حماسی” از باند باشد – و دقیقاً همین شد.
فروش رکوردشکن
تاندر بال فقط تماشاگران را جذب نکرد، بلکه یک غول مالی هم بود. این فیلم حدود 63.6 میلیون دلار در آمریکای شمالی و در مجموع بیش از 141 میلیون دلار در جهان فروخت. تاندر بال سومین فیلم پرفروش سال 1965 بود و حتی مجموع فروش سه فیلم قبلی باند (دکتر نو، از روسیه با عشق و گلدفینگر) را پشت سر گذاشت.
تا سالها هیچ فیلم باندی نتوانست رکورد آن را بشکند تا اینکه زندگی کن و بگذار بمیرند (1973) آمد. اگر فروش آن با تورم امروز محاسبه شود، چیزی در حدود 1.4 میلیارد دلار درآمد داشته است – یعنی در واقع پرفروشترین فیلم باند در تاریخ. این موفقیت باعث شد که فیلم جایزه اسکار بهترین جلوههای ویژه را نیز دریافت کند.
اوج تب جاسوسی در دهه 1960
تاندر بال درست در میانه تب جاسوسگرایی دهه شصت به سینما آمد. در آن زمان، “باند مانیا” سراسر جهان را فرا گرفته بود و کالاهای تبلیغاتی 007 از ماشین اسباببازی تا جعبه ناهار همهجا دیده میشد. همزمان، رقبای بسیاری نیز از راه رسیدند: سریال تلویزیونی The Man from U.N.C.L.E. که بهنوعی “جیمز باند برای تلویزیون” بود، با مشارکت خود ایان فلمینگ شکل گرفت.
در بریتانیا، فیلم The Ipcress File با بازی مایکل کین نمایی واقعگرایانهتر و تاریکتر از دنیای جاسوسی ارائه داد. حتی آثار طنز و کودکانه مانند Get Smart و The Wild Wild West هم از موج باند الهام گرفتند. اما تاندر بال همچنان استاندارد اصلی سرگرمی جاسوسی پرزرق و برق باقی ماند.
مقایسه با دیگر آثار جاسوسی دهه شصت
در مقایسه با همعصران خود، تاندر بال یک نمایش پر زرقوبرق است. The Ipcress File، که در همان سال اکران شد، برعکس باند، دنیایی خاکستری و بیزرقوبرق از جاسوسی را نشان داد. در آمریکا، The Man from U.N.C.L.E. با دو قهرمان و ابزارهای خاص عرضه شد، اما هیچکدام از جذابیت و شکوه باند را نداشت. تاندر بال همان چیزی را به مخاطب داد که انتظار داشت: صحنههای اکشن، زنان اغواگر، شرور کاریزماتیک و نقشهای جهانی برای باجگیری هستهای.
تاندر بال در مجموعه باند: سبکی تازه و فناوری نو
تاندر بال در خود مجموعه هم پیشگام بود. این فیلم اولین باندی بود که با فرمت عریض فیلمبرداری شد و بیش از دو ساعت طول داشت. ابزارهای باند هم گستردهتر شدند: از جتپک واقعی گرفته تا زیردریایی کوچک. بسیاری از منتقدان آن را اولین “فیلم حماسی” باند میدانند، الگویی که بعدها در تو فقط دوبار زندگی میکنی و جاسوسی که دوستم داشت ادامه یافت.
حقایق جالب
نقش دومینو به بیش از 150 بازیگر پیشنهاد شد تا در نهایت به کلودین اوژه رسید.
صحنه معروف جتپک واقعاً با یک موشک پوشیدنی واقعی فیلمبرداری شد.
شان کانری در صحنه کوسهها واقعاً با کوسههای زنده در یک تانک شنا کرد!
انفجار نهایی کشتی لارگو آنقدر عظیم بود که شیشههای خانههای 30 کیلومتر دورتر شکست.
تاندر بال تنها فیلم باندی است که در آن تمام مأموران “00” در یک صحنه حضور دارند.
نوآوریهای فنی و صحنههای زیر آب
تقریباً یک چهارم فیلم زیر آب فیلمبرداری شد، چیزی که در آن زمان بیسابقه بود. نبرد نهایی غواصان با نیزه و کوسهها یکی از شاهکارهای تکنیکی دهه شصت به حساب میآید. این صحنهها با همکاری طراحان جلوههای ویژه و فیلمبرداران در باهاما ساخته شد و تحسین منتقدان را برانگیخت.
بازاریابی و موج محصولات باند
موفقیت تاندر بال فقط در گیشه نبود، بلکه به فروشگاهها و رسانهها هم کشیده شد. بازیهای رومیزی، عروسکها، اسباببازیهای جاسوسی، حتی کارتهای کلکسیونی با تم تاندر بال ساخته شدند. موسیقی فیلم نیز به محبوبیت آن دامن زد و نام باند به یک برند جهانی بدل شد.
میراث ماندگار
بیش از نیم قرن بعد، تاندر بال همچنان یکی از محبوبترین فیلمهای باند است. این فیلم استانداردی برای صحنههای اکشن زیر آب ایجاد کرد و قالبی برای ماجراجوییهای پرخرج هالیوود شد. از نظر فروش، سبک و نوآوری، تاندر بال نقطه عطفی در تاریخ سینما بود.
این فیلم نه تنها باند را به سطحی تازه رساند، بلکه صنعت فیلمسازی را هم وادار کرد بزرگتر، پرزرقوبرقتر و جاهطلبانهتر باشد. بهقول بسیاری از طرفداران: تاندر بال فیلمی بود که جیمز باند را از یک قهرمان جاسوسی به یک اسطوره جهانی تبدیل کرد.
